DÖRTDİVANCA SÖZLÜK

KELİMELER

MÂNALARI (ANLAMLARI)

Abdestlik

Lavabo (abdest alinan yer)

Abıca

Amca

Afur

Ahırda hayvanların ot ve saman yedikleri oluk.

Ağıl Koyun, keçi ve sığırların akşamları toplandığı, avla,  çakıl yada çalı-çırpı ile etrafı gerili yer.
Ağnanma Yuvarlanma,  toprak külü içinde debelenme.
Arnaç Karşı yaka, karşı taraf (Arnacında=Karşısında)
Aslı va mı? Doğru mu?

Avla

Tarlaların kenarına hayvanlar girmesin diye ince ağaçlardan yapılan yatay çit (ince ağaçların uzunlamasına seyrek olarak kazıklara çakılmasıyla yapılır )

Avurt Yanağın iç kısmı
Avuz Yeni doğum yapan ineğin koyu kıvamsı ilk sütü.
Azık Yiyecek
Bacaomzu Davulbaz. Baca kemeri
Bağırdak Eski beşiklerde çocuğa sarılarak örtülen bez

Bazımaç

Bazlama, bir tür ekmek.

Bıçkı Testere, veya eskiden su gücüyle tomruk biçilen yer, mekan.

Bıldır

Geçen sene

Bıza

Buzağı

Bocut

Plastik su kabı

Bolupazarı Pazartesi günü

Bostan

Sebze tarlası

Böğür Yan (Böğründe=Yanında)
Bürgün Yarından sonra

Bürke

Üstü çatılı genişçe su kuyusu. İçinde Yeleli ve cıbır
yerel isimli (Bir tür semender) canlılar bulunurdu.

Cağlık Eski köy evlerinde içinde banyo yapılan dolap
Cember Püsküllü bayan baş örtüsü.

Ceyran

Elektrik

Civil civil Mini minnacık
Cizelek Sığırların sıcak havalarda sineklerden huylanarak koşması
Cıba Tüyü kırkılmış davar
Cılımbız Çelimsiz, zayıf
Cırcır Fermuar
Cırlamak Bağırmak
Cıs Ateş yakması veya ateşten küçük çocukları korkutmak için söylenir.

Cızık

Yavru kuş

Culuk

Hindi

Çakıl Taştan yapılan harçsız duvar, set.
Çağa Perşembe günü

Çaput

Temizlik Bezi

Çat

Yaya veya su yollarının birleştiği yer mekan.

Çedük Çocuk ayakkabısı
Çekel Pulluktaki toprakları temizlemek için kullanılan, öğrendeye takılan yassı demir.

Çekim

öküzlerle arabanın ön dingilini birbirine bağlayan çatal ağaç

Çepiş Dişi keçi davarı
Çerçici Seyyar bakkal

Çıkrık

Yünden ip yapmaya yarayan yuvarlak alet.

Çılbır parası Hayvan satışlarında, hayvan tüccarı tarafından hayvan sahibinin çocuklarına verilen para
Çırpı İnce ağaç dallarından odun yığını
Çıt çıt Birbirine geçmeli düğme
Çon Kalça

Çörten

Pınar ve su kaynaklarına yapılan ağaçtan küçük oluk. Suyun toplanması için az yüksekçe bir yere taş ve toprakla havuz yapılır, toplanan su bu ağaç oluktan akardı. Bir tür çeşmedir. Yayla yollarlıda veya yaylalarımızın içlerinde bulunurdu bu çörtenlerden. Şimdilerde bunların yerini iptidai, çirkin beton veya hazır mozaik çeşmeler almakta ve üzerine hayrat yazmaktadır. Ben bu hayıra dua etmiyorum. Hayır yapılacaksa özüne sadık kalınarak yapılmalıdır.

Çükündürük Şeker pancarı
Dam Ahır, Büyük baş hayvan barınağı.

Daraba

Tahtaların dik olarak avlaya cakılması sonucu ortaya çıkan bahçe çiti

Davulbaz

Bacaların ön kenarında öte beri konulan kemer. Genellikle idare lambaları, askerlik fotoğrafları, sıkça kullanılan iğne-iplik, kirpit (kibrit) gibi şeyler buraya konulurdu.

Debildemek

hareket etmek, kıpraşmak

Demin Az önce

Deyha

Orada ,"Bak deyha" yani bak orada  :o)

Deynek

Baston sopa

Deze

Teyze

Dibek dövmek

Oyuk taşın içinde ağaç tokmaklarla ekini ezilene kadar vurarak bulgur veya keşkek yapmak

Direcen Bir şeyi ayakta tutmak için altına konulan manivela
Dolak Boyun atkısı veya bel veya şapka etrafına sarılan bez.
Dombay Kömüş (Camış) erkeği
Don Kadın şalvarı veya iç giyeceği
Don yağı İç yağı. Hayvanlanların kesilmesi sonucunda ortaya çıkarılan beden yağı. 
Eğirmek Yün ve benzeri şeyleri iplik yapmak.

Elemme

ip sarmaya yarayan tahta bir diğer edevat

Elezzahman Gökkuşağı
Ellik Eldiven
Eme Yaramak İşe Yaramak
Emsüz Beceriksiz, bir işi başaramayan

Endi gün

Dünden bir önceki gün

Epsüt

Öküz arabası tekerleğinin barmaklarının ucuna takılan eğri ağaç(yani arabanın cantı gibi bişey)

Eskeri Çivi, mıh veya çok soğuk anlamında da kullanılır.
Evitleme Ayıklama, ayırma

Fengere

yünden ip eğirmek için kullanılan tahtadan yapılan dört çatal tahta ve bir çubuktan oluşan alet

Gâni Çocuk arabası, 4 tekerlekli el arabası (Kağnı)
Garagabuk Kestane
Garalık Eski köy evlerinde içine odun veya çıra konulan, genellikle kapı arkasında bulunan dolap.
Garı Kadın

Garlanguç

Öküz arabasının arka dingiline takılan çatal ağaç

Gerede Cumartesi günü

Gicirgen

Isırgan otu

Gıdım Gıdım Azar azar
Gır Gurbet, uzak
Gırnata Zurna, Klarnet

Gıyy

Bayanlar icin kullanılan seslenme

Gocaboba Amca
Gocana Amca'nın karısı

Gocuk

Kışlık üst giyeceği

Göynek

Atlet- Yakasız gömlek

Guppa Yaylalarda yetişen bir tür bodur çalı bitki.
Guytak Çukur
Güğüm Emziksiz su taşıma kabı
gugum.jpg (11811 bytes)

Güylek

Süt kovası

Haldur huldur İtina etmeden, bir işi düzgün yapmamak.

Hanay

Eski evlerde önü açık genişçe sofa

Harabat Kırıp-döken, müsrif, acımasız
Haral Büyük çuval. Ot çuvalı
He Evet gibi onaylama ifadesi

Heece

küçük, ufak

Helâ

Tuvalet

Hengâme Kalabalık, Anababa günü

Here

Küçük çocuk

Herif Erkek
Hışdama Usulca Konuşma (veya sus konuşma!)
Hokurdanma Kızarak kendi kendine söylenme.
Hol Tavukları kandırma yumurtası
Holluk tavukların yumurtlaması için yapılan yer

Hoşaf

Komposto

Höşmerim

Süt ve undan yapılan, genelde kahvaltıda üzerine şeker ekilerek yenilen yöresel yemek

Hurada

Şurda- Şurada

İdare Lambası

Gaz lambasının az yanarı

İğ Yün eğirmek için kullanılır. Bir tür fengere
iiyh Tekrar et! anlamadım ifadesi.
İmük Gırtlak
İrkmek Biriktirmek
Kavi Sağlam, Sıkı
Kavut Kavrulmuş darı unu veya kurutularak öğütülmüş ahlat unu.
Kelem Lahana

Keleve

Öküz arabasında kazukların üzerine takılan salları tutturma tahtası (yani bu arabanın üstünde güvenlik amaçlı bir nevi emniyet kemeri)

Kemre hayvan gübresi
Kes İri saman kalıntısı
Keş Tuzlu yoğurtun kurutulması ile yapılan bir tür peynir.
Kıkırdak Don yağının (iç yağı) tavada kızartılması ve eritilmesi sonucunda ortaya çıkan kalıntılar

Köçü

bahçe (evin önü)

Kömüş

Manda-Camış

Kös Bir tür uyarı ve ikaz davulu

Köşlük

Balkon

Kumpir

Patates

Kuzumelek Çam kozalağı
Küyner Köknar

Löküs

Tüp veya gazlayanan bir tür ışıtma aracı. Lamba.

Mahna Bahane
Meh Al!
Menemme Gâliba

Merdimen

Merdiven

Meşeggat Zorlu, çileli
Motur Traktör
Musmul Hayvanın islâmi kurallara göre öldürülmesi. Temiz olması.
Müstembel Kullanılmış, eski

Nacak

Balta

Nagıl Damat evinden gelin evine törenle kına götürme merasimi
Narasın Ne gezeer, Nerdee..

Öğrende

Ucu çivili uzunca sopa, öküzleri yönlendirmek için kullanılırdı.

Örükleme Ağzına kadar doldurma (sıvı olmayan şeyler için)

Özek

Öküz arabasında ön dingille arka dingili birbirine bağlayan ince uzun ağaç. Özek orta bir yerinden garlanguç ile ağaç veya metal bir çivi ile birleştirilir.

Pala Bez parçası
Pantul Pantalon

Peşkir

Havlu

Pısmak Saklanmak

Poyunduruk

öküzleri arabaya koşmaya yarayan tahta koşum.

Pöstü Keçi derisinin şaplanması ile yapılan yer minderi.
Romuk Römork
Sal Keleveleri birbirine bağlayan ağaçlar
Saya Evlerin bitişiğinde odun, araba gibi şeylerin konulduğu, üzeri tahta ile örtülü yer.
Selekapa Samanlıktan ahıra ot veya saman götürmek için kullanılır. Sele
Seyirtmek Koşmak
Sıklat Sıcaklığın aşırı yükselmesi
Sıyırıp salma Başıboş bırakma

Sıvatlık

Topluca çamaşır yıkanılan yer. Çamaşır yıkamak için yaslı taşlar konulmuş dere kenarı veya çamaşır yıkamak için yapılmış müşterek kullanımlı bina.

Soba Kazanı Sobanın üstüne su ısıtmak için konulan kab.

Sünge

Fırının içindeki külleri temizlemek için kullanılır

Sürge Tarlayı sapanla sürdükten ve ekin ektikten sonra düzlemeye yarayan, altı çivili, öküzlere koşulan, yaklaşık 4-4,50 m. uzunluğunda kütük.
Sürgüç Bulaşık bezi
Sütlük Yayla evlerinde Yayık dövülen ve yoğurt torbasının bulunduğu kısım.
Şalgam Turp
Şamar Tokat, dayak
Şırıkmak Şımarmak
Tee nelle Çok uzaklar
Tedik tedik Çabuk çabuk
Temek Ahırın içinden dışarıya kemre atılan yer.
Tentene Dantel
Tırkız Yayla kapı kilidi. Sopanın ucuna ip bağlanarak çatının gizli bir yerinden kapının arkasına dayandırılması sonucunda oluşturulan emniyet.
Tokaç Sıvatlıklarda çamaşır yıkamak için kullanılan, küreğe benzer alet. Taş üzerindeki çamaşırlara vurulurdu.

Tokutma

Avlu veya ağıl girişini engelleyen üst üste konulmuş, hareketli, 20-30 cm çapında birkaç kalınca sopadan oluşur. Bir tür kapı.  

Töngemen Acemi, Toy, Yeni (insan için)
Undan keri Ondan sonra
Upruk İbrik. Emzikli su taşıma kabı.
ubruk.jpg (6716 bytes)
Usturuplu Uygun, düzgün
Ünnemek Seslenmek
Üssehet Hemen anında

Üree

erkekler icin kullanılan seslenme

Yalabuk Kaygan
Yalak Hayvanların su içtiği yer.
Yalamuk İlkbaharda çam ve köknar ağaçlarının,  kabuklarının altındaki taze ve sulu beden sürgünü.
Yalan sığmak Yalan söylemek
Yaslahaç Üzerinde hamur açılan tahta
Yayılma Hayvan için: çayırda, bayırda otlanma
Yaylım iyi Otu bol bereketli
Yengce Hafif
Yırçalmış Söz dinlemeyen, asi
Yo'o Hayır ifadesi
Yular Büyükbaş hayvan bağı,  urgan veya zincirden yapılır.

Zañar

Başıboş köpek  ((ñ) ğ ve g arası bir ses, dilin hafifçe boğaza yakın bir yerde damağa deydirilmesi ile oluşur.)

Zevle

öküzleri poyunduruğa koşan demir

Zıngıldamak Kımıldamak, sallanmak

Zirzop

Haylaz, yaramaz, iş-güç tutmayan

DUALAR VE

BEDDUALAR

Ermiyesice
Ilıtmayasıca
Gebermiyesice
Körolmayasıca
Siydük yolları tutulasıca
Boynu altında kalasıca
Geberipte geberisice
Boynu devrülsün
Olamaz olasıca
Muzavur
Nekbet
Allah müstagını vermesin
Allah ala gözlü bi oğlan vesin
Ak günne gör emi
Allahtan dilerim ki.....
Kaynaklar: www.calkoy.com
http://umut10b38.sitemynet.com/umut_14/id3.htm
http://www.dortdivan.net
Ahmet YILMAZ(Yukarı Sayık Köyü)
©mustaffy©
Linkler Bir Hikaye (Eski Deyim ve Sözcükler)

Yöresel Sözlük